"โสมคน"
พืชศึกษาของโรงเรียนน้ำดิบวิทยาคม จากงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน

 

ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ของโสมคน

ชื่อพื้นเมือง ว่านผักปัง โสมคน

ชื่อวิทยาศาสตร์ Talinum paniculatum Gaertn.

ชื่อวงศ์ PORTULACACEAE

ชื่อสามัญ -

นิเวศวิทยา

         โสมคน เป็นพืชปีเดียว ลำต้นกลมเตี้ยแจ้ติดดิน สูงประมาณ 60 เซนติเมตร มักพบในที่ชุ่มชื้น บริเวณใต้ต้นไม้ใหญ่ ตามไร่สวน บ้านเรือน ลักษณะที่น่าสนใจของ โสมคน คือ รากจะมีลักษณะเป็นหัวรูปร่างคล้ายลักษณะรูปร่างของคน เมื่อพบกับสภาวะแห้งแล้ง ลำต้นจะล้ม แต่จะมีหัวอยู่ เมื่อได้รับความชุ่มชื้นเพียงพอจะแตกลำต้นขึ้นมาใหม่ รวมทั้งลำต้นที่ล้มอยู่สามารถจะแตกราก ใบ เจริญเติบโตขึ้นใหม่ได้

การออกดอก โสมคน จะมีดอกออกได้ตลอดปีถ้ามีความชุ่มชื้นเพียงพอ

การขยายพันธุ์ เมล็ด ปักชำ ต้นที่เจริญจากเมล็ดเท่านั้นจึงจะมีรากที่มีลักษณะคล้ายรูปร่างของคน สำหรับต้นที่เจริญจากลำต้นจะมีเฉพาะรากฝอย

ประโยชน์ของโสมคน

            นำมาปรุงเป็นอาหาร ยอด ใบ ลำต้น ช่อดอก เช่น แกงจืด ผัด ขนมบัวลอย ขนมทองพับ ข้าวเกรียบปากหม้อ ข้าวเกรียบจากใบโสมโคน

            ปลูกเป็นไม้ประดับ เนื่องจากมีลักษณะต้นและใบเขียวชอุ่ม ดอกสีม่วงสวยงาม

            ใช้เป็นสมุนไพร มีสรรพคุณคือใบขับน้ำนม แก้บวม อักเสบ มีหนอง รากบำรุงม้าม ปอด แก้ไอ ไอเป็นเลือด ท้องเสีย วิงเวียนศีรษะ มีไข้ ประจำเดือนผิดปกติ ร่างกายอ่อนเพลียจากการทำงานหนัก หรือหลังฟื้นไข้

ดอก
       กลีบเลี้ยงมี 2กลีบหลุดร่วงง่าย สีขาวใส ห่อหุ้มดอกขณะตูมโคนกลีบเลี้ยงมีลักษณะเป็นครึ่งวงกลม แกนกลางของของกลีบเลี้ยงจะมีสีเขียวเข้มเป็นเส้นบางขึ้นไปตรงปลายกลีบเลี้ยงจะแหลม ดอกออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง ดอกย่อยมีขนาดเล็กสีม่วงแดง เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 6 มิลลิเมตร มีก้านดอกย่อยยาว กลีบดอกมี 5 กลีบ กลมรีสีม่วงออกแดง กลีบดอกไม่มีกลิ่น มีแมลงและมดดำมาอาศัยอยู่ เป็นดอกที่มีองค์ประกอบครบทั้งเกสรตัวผู้และเกสรตัวเมียในดอกเดียวกัน จัดเป็นดอกสมบูรณ์เพศ ปลายกลีบดอกแหลม เกสรตัวผู้มี 10 กว่าอันล้อมรอบเกสรตัวเมียมีสีเหลืองรูปร่างคล้ายเมล็ดถั่วประกบกัน ก้านเกสรตัวเมียเป็นเส้นบางคล้ายด้ายโค้งเล็กน้อย ส่วนปลายแฉกแยกเป็น 3 แฉก มีสีชมพูเหมือนสีกลีบดอก รังไข่ทรงกลม ภายในรังไข่มี ออวุลเป็นเม็ดเล็ก ๆ จำนวนมาก ละอองเรณูจะมีลักษณะเป็นเม็ดเล็ก ๆ ีเหลืองการหุบบานของดอกจะบานในเวลามีแสงมีสีสด เวลาไม่มีแสงดอก จะหุบสีของดอกจะเป็นสีแดงคล้ำ

ผล
        ผลรูปทรงไข่ เมื่ออ่อน มีสีเขียวผิวเรียบ เส้นผ่านศูนย์กลาง ประมาณ 3 มิลลิเมตรเมื่อแก่สีเหลือง อ่อน เมื่อผลแก่จัดจะแตกทำให้เมล็ด ฟุ้งกระจายไปตกลงบนพื้นดิน

เมล็ด

        มีลักษณะกลมแบนมีขนาดเล็ก เมล็ดมีสีขาวตอนผลอ่อน และมีสีดำ เมื่อแก่ ผิวเรียบเปลือกเมล็ดมีลักษณะเปราะบางในหนึ่งผลมีเมล็ดประมาณ
50 - 60 เมล็ด เมื่อแก่จัดเมล็ดจะแตกออกเองเมื่อตกลงพื้นดินและอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมก็จะสามารถงอกเป็นต้นใหม่ได้

ราก

        มีรากแก้วอวบใหญ่แตกแขนง คล้ายรากโสมเกาหลี เปลือกนอกสีน้ำตาล เมื่อขูด ที่ผิวของรากสักครู่ จะพบว่า บริเวณที่ขูดจะเป็นสีแดง ราก แก้วมีความเหนียว มีกลิ่นฉุน เล็กน้อย เมื่อนำไปทดสอบทาง เคมีจะพบแป้งสะสมอยู่

ใบ
        ใบรีออกตรงข้ามกันยาว 5 - 7 เซนติเมตร กว้าง 2.5 - 3.5 เซนติเมตร ปลายมนหรือแหลมสันฐานใบจะเรียวเล็กลงจนถึงก้านใบ ตัวใบสีเขียวเรียบเป็นมันทั้งสองด้าน ทางด้านบนของใบจะมีสีเขียวเข้มกว่าทางด้านล่างของใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงตัวบนกิ่งแบบสลับเส้นใบสานกันเป็นร่างแห ปากใบคล้ายเมล็ดถั่วประกบกัน ใบไม่มีขน น้ำยางที่ใบมีสีใสและเหนียวเมื่อสัมผัสหรือจับจะรู้สึกคันเล็กน้อย มีพื้นที่ประมาณ 21 ลูกบาศก์เซนติเมตร นำไปทดสอบทางเคมีจะพบแป้ง และโปรตีน ลักษณะของปากใบด้านล่างของใบจะมีปากใบมากกว่าด้านบนของใบ มีเม็ดคลอโรพลาสต์แทรกตัวอยู่


ลำต้น

        ลำต้นอ่อนจะมีสีเขียว เมื่อลำต้น อายุมากจะมีสีน้ำตาลบริเวณ โคนต้น ต้นอ่อนลำต้นจะเปราะ และหักง่าย เมื่อแก่ลำต้นจะแข็ง และเหนียว ชอบขึ้นในที่ชื้น ใต้ต้นไม้ใหญ่ และชอบที่มีแสง ดินทราย หรือดินร่วน ความสูง
เฉลี่ยของลำต้นประมาณ 30 - 35 เซนติเมตร มีจำนวน ของกิ่งที่แตกออกจากต้น ประมาณ 5 กิ่งขึ้นไป การแตกกิ่งทิ้งช่วงห่าง ประมาณ 1 นิ้ว